وقتی درمان سرطان ذهن بیمار و خانواده را درگیر کرده، ممکن است گفت‌وگو درباره درد به بعد موکول شود. اما اگر درد خواب، حرکت یا غذاخوردن را دشوار کرده، همین موضوع بخشی از مراقبت امروز است. کنترل درد در بیماران مبتلا به سرطان به برنامه‌ای شخصی و پیگیری پاسخ به درمان نیاز دارد. این راهنما برای آماده‌شدن جهت گفت‌وگو با تیم درمان بزرگسالان نوشته شده است.
درد از کجا می‌آید و چرا باید گزارش شود؟
درد ممکن است به خود سرطان، درمان‌هایی مانند جراحی یا پرتودرمانی، یا عوارض بعضی داروها مربوط باشد. برای نمونه، بعضی درمان‌ها می‌توانند علائم عصبی مثل سوزش و گزگز دست‌وپا ایجاد کنند. درد همیشه یک علت واحد ندارد و از روی شدت آن به‌تنهایی نمی‌توان درباره وضعیت بیماری نتیجه‌گیری کرد. راهنمای درد سرطان مؤسسه ملی سرطان آمریکا بر ارزیابی علت و تنظیم برنامه متناسب با هر بیمار تأکید می‌کند.
اگر درد تازه‌ای پیدا شده، محل آن تغییر کرده یا برنامه فعلی دیگر پاسخ کافی نمی‌دهد، این تغییر را به تیم درمان بگویید. بپرسید: «برای این درد چه برنامه‌ای داریم و اگر جواب نداد، با چه کسی تماس بگیرم؟»
چطور درد را طوری توضیح دهیم که قابل‌پیگیری باشد؟
محل درد، زمان شروع، کیفیت آن و اثرش بر کارهای روزانه را شرح دهید. شدت درد را می‌توانید با مقیاس صفر تا ده ثبت کنید؛ صفر یعنی بدون درد و ده شدیدترین درد قابل‌تصور. عدد را همراه یک توضیح واقعی بنویسید، مثل «به‌دلیل درد نتوانستم تا آشپزخانه بروم». راهنمای Pain and Cancer از NCI ثبت درد و پاسخ به دارو را برای گفت‌وگو با تیم درمان پیشنهاد می‌کند.
برای یادداشت روزانه، این قالب ساده کافی است: «ساعت؛ محل؛ شدت؛ کاری که در آن لحظه انجام می‌دادم؛ داروی مصرف‌شده طبق نسخه؛ تغییر بعدی». اگر ثبت اطلاعات خسته‌کننده است، از پرستار روش ساده‌تری بخواهید.
درد ناگهانی بین نوبت‌های درمان را هم مطرح کنید
بعضی افراد در کنار درد زمینه‌ای، دوره‌های کوتاه تشدید درد دارند که به آن «درد جهشی» می‌گویند. وقوع آن لزوماً به معنای اشتباه‌بودن مصرف دارو نیست، اما باید برایش برنامه داشت. زمان، محرک احتمالی و تعداد دفعات را گزارش کنید. راهکار مناسب باید در برنامه تجویزشده مشخص شود؛ مقدار دارو یا فاصله نوبت‌ها را خودسرانه تغییر ندهید.
برنامه کنترل درد چه بخش‌هایی دارد؟
بسته به علت، پزشک ممکن است از داروهای مختلف، درمان خود بیماری، پرتودرمانی یا روش‌های تخصصی دیگر استفاده کند. در بعضی شرایط، توان‌بخشی و حمایت روانی هم بخشی از برنامه است. هیچ‌یک از این گزینه‌ها صرفاً با خواندن یک مقاله برای همه مناسب نمی‌شود. از پزشک بپرسید کدام بخش برنامه علت درد را هدف می‌گیرد و کدام بخش برای کاهش علائم است.
بخشی از گفت‌وگو باید درباره عوارض درمان باشد. یبوست، تهوع و خواب‌آلودگی از عوارض ممکن بعضی مسکن‌ها هستند. بیماری کلیه یا کبد، مصرف داروهای دیگر و دشواری بلع می‌تواند بر انتخاب درمان اثر بگذارد. این اطلاعات را پنهان نکنید و برای عارضه آزاردهنده، به‌جای کنارگذاشتن خودسرانه دارو، راهنمایی بگیرید.
داروی قوی و نگرانی درباره وابستگی
اگر داروی اوپیوئیدی برای درد سرطان تجویز شده و از مصرف آن نگرانید، نگرانی را روشن مطرح کنید. تحمل دارویی، وابستگی جسمی و اختلال مصرف مواد مفاهیم یکسانی نیستند. در عین حال، این داروها به تجویز و پایش دقیق نیاز دارند. مقدار مصرف، زمان‌بندی و هر تغییر باید مطابق برنامه تیم درمان باشد. درباره مصرف هم‌زمان داروهای خواب‌آور و نحوه نگهداری ایمن دارو هم سؤال کنید.
تنفس بسیار کند یا سطحی، سختی تنفس، خواب‌آلودگی شدید یا بیدار نشدن بیمار پس از مصرف مسکن اوپیوئیدی، نیازمند کمک فوری اورژانس است. منتظر تماس یا ویزیت معمول نمانید. هشدار ایمنی FDA درباره مسکن‌های اوپیوئیدی این علائم را از نشانه‌های خطر می‌داند.
مراقبت تسکینی چه زمانی کمک می‌کند؟
مراقبت تسکینی می‌تواند از مراحل مختلف بیماری، هم‌زمان با درمان سرطان، مطرح شود. تمرکز آن بر کاهش رنج جسمی و توجه به نیازهای روانی، اجتماعی و خانوادگی است. درخواست این کمک به‌خودی‌خود به معنای توقف درمان سرطان نیست. توضیح NCI درباره مراقبت تسکینی بر همکاری این تیم با تیم سرطان تأکید دارد.
اگر خانواده در هماهنگی مراقبت‌ها خسته شده یا بیمار درباره هدف درمان سؤال دارد، این موضوعات هم ارزش مطرح‌کردن دارند. درباره حمایت‌های در دسترس و امکانات واقعی مرکز درمانی خودتان سؤال کنید.
کدام علائم نیاز به اقدام سریع دارند؟
در فرد مبتلا به سرطان، درد تازه یا رو به افزایش گردن و کمر، به‌ویژه همراه ضعف اندام، اختلال راه‌رفتن، بی‌حسی، مشکل تازه در شروع ادرار یا ناتوانی در ادرارکردن، یا اختلال کنترل ادرار و مدفوع، نیاز به ارزیابی فوری دارد. این مجموعه علائم ممکن است با فشار بر نخاع ارتباط داشته باشد. با تیم سرطان فوراً تماس بگیرید و در صورت علائم عصبی یا دسترسی‌نداشتن فوری به تیم، از اورژانس کمک بگیرید؛ منتظر نوبت معمول نمانید. راهنمای کمبریج درباره فشار ناشی از سرطان بر نخاع این هشدارها را توضیح می‌دهد.
درد تازه، درد کنترل‌نشده یا عوارض دارویی را زود گزارش کنید. از تیم درمان بخواهید علائم نیازمند تماس فوری و مراجعه اورژانسی را برای داروها و وضعیت شخصی شما، به‌صورت مکتوب مشخص کند.
چک‌لیست سؤال‌های جلسه بعد
- علت یا علت‌های محتمل این درد چیست و آیا بررسی بیشتری لازم است؟
- برای درد زمینه‌ای و دوره‌های تشدید درد، چه دستور مشخصی دارم؟
- چه زمانی باید اثر درمان را گزارش کنم؟
- برای پیشگیری یا رسیدگی به عوارض چه برنامه‌ای داریم؟
- در شب یا روز تعطیل با کدام شماره مرکز درمانی تماس بگیرم؟
- آیا ارزیابی متخصص درد یا مراقبت تسکینی برای من مناسب است؟
پرسش‌های رایج
آیا همه بیماران مبتلا به سرطان درد دارند؟
خیر. تجربه افراد متفاوت است. اگر درد وجود دارد، گزارش آن به پیدا کردن علت و تنظیم مراقبت کمک می‌کند.
اگر درد بیشتر شد، می‌توانم دارو را بیشتر کنم؟
فقط طبق دستور مشخصی که تیم درمان برای چنین وضعیتی داده است. اگر دستور ندارید یا درد کنترل نشده، تماس بگیرید.
آیا معرفی به مراقبت تسکینی یعنی درمان اصلی تمام شده است؟
خیر. این مراقبت می‌تواند هم‌زمان با درمان سرطان برای رسیدگی به درد و دیگر نیازها ارائه شود.
خانواده چطور در گفت‌وگو کمک کند؟
با اجازه بیمار، سؤال‌ها و پاسخ‌ها را یادداشت کند و تغییرهای دیده‌شده را توضیح دهد. تا جایی که ممکن است، اولویت و شرح خود بیمار محور گفت‌وگو باشد.
جمع‌بندی
یک برنامه روشن کنترل درد باید به شما بگوید چه کاری انجام دهید، چه تغییری را گزارش کنید و در زمان نیاز از چه کسی کمک بگیرید. این سه پاسخ را از تیم درمان بخواهید.
این مطلب آموزشی برای بزرگسالان است و جایگزین ارزیابی تیم سرطان یا نسخه فردی نیست.
بدون دیدگاه