آرتروز زانو ممکن است بالا رفتن از پله، برخاستن از صندلی یا پیاده‌روی را دشوار کند. شنیدن این تشخیص گاهی این تصور را ایجاد می‌کند که باید حرکت را کنار گذاشت یا حتماً سراغ جراحی رفت. در عمل، برنامهٔ مراقبت با توجه به درد، توان حرکت و شرایط هر فرد انتخاب می‌شود. هدف، کنترل علائم و حفظ فعالیت‌های مهم زندگی است؛ هیچ روش واحدی نتیجهٔ یکسانی برای همه ندارد.
آرتروز زانو چیست؟
در آرتروز، غضروف و دیگر ساختارهای مفصل دچار تغییر می‌شوند و ممکن است درد، خشکی یا محدودیت حرکت ایجاد شود. شدت علائم در افراد متفاوت است؛ بعضی روزها بهترند و بعضی روزها سخت‌تر. آرتروز یک وضعیت طولانی‌مدت است، اما الزاماً در همهٔ افراد پیوسته بدتر نمی‌شود. درمان قطعی برای برگرداندن مفصل به وضعیت اولیه وجود ندارد، بااین‌حال راه‌هایی برای کاهش علائم در دسترس است. منبع: NHS
هر زانودردی آرتروز نیست. آسیب‌ها، التهاب و بیماری‌های دیگر هم می‌توانند زانو را دردناک کنند. اگر هنوز تشخیص مشخصی ندارید، به‌خصوص در شروع ناگهانی درد یا تورم، پیش از انتخاب درمان به معاینه نیاز دارید.
چه علائمی را نباید به آرتروز نسبت داد؟
اگر زانو بسیار دردناک شده، نمی‌توانید روی آن وزن بگذارید، شکل آن تغییر کرده یا تورم شدیدی دارد، برای ارزیابی فوری پزشکی اقدام کنید. زانوی گرم و قرمز همراه با تب یا لرز نیز باید سریع بررسی شود؛ ممکن است علت آن عفونت باشد. قفل‌شدن زانو یا خالی‌کردن آن، به‌ویژه اگر تازه اتفاق افتاده، نیاز به بررسی دارد. منبع: راهنمای زانودرد NHS
هنگام تماس برای ویزیت، توضیح دهید آیا شروع درد با افتادن، پیچ‌خوردن یا آسیب همراه بوده است. «از قبل آرتروز داشته‌ام» دلیل کافی برای نسبت‌دادن هر علامت تازه به همان مشکل نیست.
تشخیص فقط به عکس وابسته نیست
پزشک دربارهٔ زمان درد، خشکی صبحگاهی و اثر فعالیت سؤال می‌کند و مفصل را معاینه می‌کند. در الگوی معمول آرتروز، همیشه آزمایش یا تصویربرداری لازم نیست. اگر علائم متفاوت باشند، بررسی برای علت‌های دیگر مطرح می‌شود. برای مثال، خشکی طولانی صبحگاهی می‌تواند نیازمند توجه به بیماری‌های التهابی باشد. منبع: NHS
برای ارزیابی وضعیت، فقط عبارت «آرتروز خفیف یا شدید» را دنبال نکنید. بگویید چقدر می‌توانید راه بروید، آیا از صندلی راحت بلند می‌شوید و کدام کار را کنار گذاشته‌اید. این اطلاعات به گفت‌وگو دربارهٔ هدف درمان کمک می‌کند. اگر عکس قبلی دارید، همراه ببرید و بپرسید یافته‌های آن چه ارتباطی با مشکلات فعلی دارند.
حرکت و ورزش چه نقشی دارند؟
ورزش درمانی متناسب با توان فرد از پایه‌های مراقبت آرتروز است. برنامه می‌تواند تقویت عضلات و فعالیت هوازی مناسب را در بر بگیرد. ممکن است شروع تمرین با مقداری ناراحتی همراه باشد، اما برنامه باید قابل پیگیری و متناسب با وضعیت شما طراحی شود. تداوم ورزش می‌تواند به کاهش درد و بهترشدن عملکرد کمک کند. منبع: راهنمای آرتروز NICE
گاهی جایگزین‌کردن فعالیت پرفشار با فعالیت کم‌فشارتر، مثل دوچرخه‌سواری مناسب یا ورزش در آب، قابل بررسی است. انتخاب آن به وضعیت مفصل، تعادل و سلامت عمومی بستگی دارد. فیزیوتراپیست می‌تواند برنامه‌ای متناسب با محدودیت‌ها و زندگی روزمره طراحی کند. منبع: AAOS
به‌جای انتخاب یک برنامهٔ آماده، این سؤال‌ها را بپرسید: از چه سطحی شروع کنم؟ کدام نشانه یعنی باید تمرین را تغییر دهم؟ چه زمانی شدت را بیشتر کنم؟ اگر یک روز علائم بیشتر شد، برنامهٔ جایگزین چیست؟ درد شدید تازه یا تورم قابل توجه را صرفاً بخشی از ورزش فرض نکنید.
وزن، وسایل کمکی و دارو
اگر اضافه‌وزن وجود دارد، کاهش وزنِ متناسب و قابل حفظ می‌تواند به بهترشدن درد و عملکرد کمک کند. این توصیه باید با حمایت عملی و هدف واقع‌بینانه همراه باشد. داروهای موضعی ضدالتهاب نیز از گزینه‌های مطرح برای درد آرتروز زانو هستند؛ انتخاب دارو به شرایط فرد بستگی دارد. منبع: NICE
داروهای بدون نسخه هم ممکن است عارضه یا تداخل داشته باشند. سابقهٔ بیماری قلبی، کلیوی و دیگر بیماری‌ها و فهرست داروهایتان را به پزشک یا داروساز بگویید. عصا یا بعضی زانوبندها برای برخی افراد کمک‌کننده‌اند، اما نوع وسیله باید متناسب با مشکل انتخاب شود. خرید زانوبند گران‌قیمت بدون ارزیابی، تضمین‌کنندهٔ فایده نیست. منبع: AAOS
تزریق یا جراحی چه زمانی مطرح می‌شود؟
تزریق کورتیکواستروئید در مفصل ممکن است در بعضی شرایط برای تسکین کوتاه‌مدت یا کمک به انجام ورزش درمانی بررسی شود. این روش بازسازی قطعی غضروف نیست. اگر درد و محدودیت، کیفیت زندگی را به‌طور جدی کاهش داده و مراقبت غیرجراحی کافی یا مناسب نباشد، ارزیابی برای تعویض مفصل می‌تواند مطرح شود. منبع: NICE
پیش از پرداخت هزینه برای هر تزریق یا روش جدید، درخواست کنید نام دقیق روش، شواهد فایده، مدت احتمالی اثر، عوارض و گزینه‌های جایگزین توضیح داده شود. عبارت‌هایی مثل «درمان تضمینی» یا «بازسازی کامل برای همه» جای این اطلاعات را نمی‌گیرند. اگر پیشنهادی را درست متوجه نشده‌اید، برای تصمیم‌گیری فرصت و توضیح بیشتر بخواهید.
برای ویزیت بعدی چه چیزهایی یادداشت کنیم؟
- یک فعالیت مهم که می‌خواهید انجامش آسان‌تر شود
- تغییر درد، تورم یا توان راه‌رفتن از زمان شروع مراقبت
- درمان‌های انجام‌شده و فایده یا عارضهٔ هرکدام
- مشکل عملی در اجرای برنامه، مثل دسترسی، هزینه یا زمان
با این یادداشت، گفت‌وگو از نام داروها و روش‌ها فراتر می‌رود و روی نتیجهٔ موردنیاز شما متمرکز می‌شود. دربارهٔ زمان بازبینی و شرایط مراجعهٔ زودتر نیز توافق کنید.
پرسش‌های رایج
صدای زانو همیشه نشانهٔ آرتروز است؟
خیر. صدای بدون درد می‌تواند طبیعی باشد. اگر صدا با درد، قفل‌شدن، تورم یا خالی‌کردن همراه است، معاینه لازم است.
برای حفظ غضروف باید ورزش را کنار بگذارم؟
ورزش متناسب از اجزای اصلی مراقبت است. لازم است نوع، شدت و پیشرفت آن با توان و علائم شما هماهنگ شود.
آیا آرتروز حتماً به تعویض مفصل می‌رسد؟
خیر. تصمیم جراحی به اثر علائم بر زندگی و نتیجهٔ مراقبت‌های دیگر بستگی دارد. تشخیص آرتروز به‌تنهایی به معنی نیاز به عمل نیست.
یادآوری: این مقاله آموزشی است و جای تشخیص، تجویز یا برنامهٔ ورزشی فردی را نمی‌گیرد.
[…] […]