وقتی درد از گردن به شانه، بازو یا دست می‌رسد، طبیعی است که دربارهٔ دیسک یا عصب نگران شوید. تحریک ریشهٔ عصب گردنی یکی از احتمال‌هاست، اما مشکلات شانه یا گیر افتادن عصب در مچ و آرنج هم می‌توانند علائم مشابه ایجاد کنند. محل درد به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست.
درد گردن که به دست می‌زند از کجا می‌آید؟
اعصابی که حس و حرکت بخش‌هایی از دست را تأمین می‌کنند، از ناحیهٔ گردن عبور می‌کنند. اگر یک ریشهٔ عصبی تحریک یا فشرده شود، ممکن است درد، گزگز، بی‌حسی یا ضعف در بازو و دست احساس شود. به این وضعیت «رادیکولوپاتی گردنی» می‌گویند. تغییرات دیسک و تنگ‌شدن مسیر خروج عصب از علت‌های احتمالی آن هستند. منبع: آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا
تغییرات وابسته به سن در ستون فقرات گردن شایع‌اند و بسیاری از افراد با وجود این تغییرات علامتی ندارند. بنابراین عبارتی مثل «آرتروز گردن» در گزارش عکس، به‌تنهایی شدت مشکل یا نیاز به درمان خاص را تعیین نمی‌کند. منبع: NHS
چه زمانی باید فوری کمک بگیریم؟
اگر درد گردن یا دست همراه با فشار یا درد قفسهٔ سینه، انتشار درد به فک، تنگی نفس شدید یا تعریق و حال عمومی نامناسب است، با اورژانس تماس بگیرید. این علائم را به گرفتگی عضله یا دیسک نسبت ندهید. درد قلبی می‌تواند به بازو و گردن منتشر شود و تشخیص آن به بررسی پزشکی نیاز دارد. منبع: راهنمای حملهٔ قلبی NHS
اختلال تازه در راه‌رفتن، از دست‌دادن کنترل ادرار یا مدفوع، یا ناهماهنگی ناگهانی دست‌ها نیز نیازمند اقدام اورژانسی است. همچنین افتادگی صورت، مشکل ناگهانی در صحبت‌کردن یا ناتوانی در بالا نگه‌داشتن دست‌ها را اورژانسی تلقی کنید. منبع: NHS
چه علائمی به ارزیابی سریع پزشکی نیاز دارند؟
درد شدیدِ ناگهانی یا دردی که سریع بدتر می‌شود، ضعف یا سنگینی دست و پا، و گزگز همراه با درد گردن یا بازو را زود بررسی کنید. اگر اشیا از دستتان می‌افتند، بستن دکمه‌ها دشوار شده یا تعادلتان تغییر کرده، این جزئیات را همان ابتدا بگویید. اهمیت آن‌ها ممکن است از شدت خود درد بیشتر باشد.
گردن‌درد همراه با سردرد شدید یا احساس ناخوشی عمومی نیازمند ارزیابی سریع پزشکی است. اگر بیماری زمینه‌ای مهمی دارید یا علائم به‌تازگی تغییر کرده‌اند، اطلاعات آن را هنگام درخواست ویزیت بگویید. منبع: NHS inform
اگر سردرد شدید با تب، سفتی گردن یا گیجی و کاهش هوشیاری همراه شده، فوراً برای ارزیابی اورژانسی اقدام کنید. برای دیدن همهٔ این علائم یا ظاهرشدن بثورات پوستی منتظر نمانید. منبع: راهنمای مننژیت NHS
پزشک چگونه علت را بررسی می‌کند؟
معاینه می‌تواند شامل بررسی گردن، شانه، بازو و دست، قدرت عضلات، حس و واکنش‌های عصبی باشد. در بعضی موارد تصویربرداری یا آزمایش عملکرد عصب به افتراق مشکل گردنی از درگیری عصب در جای دیگر کمک می‌کند. درد شانه و برخی مشکلات آرنج یا مچ می‌توانند شبیه درگیری عصب گردن باشند. منبع: AAOS
برای توصیف مشکل، به این پرسش‌ها فکر کنید:
- درد از گردن شروع می‌شود یا ابتدا در دست احساس می‌شود؟
- کدام قسمت بازو یا کدام انگشت‌ها گزگز دارند؟
- آیا توان انجام کارهای ظریف، گرفتن وسایل یا راه‌رفتن تغییر کرده است؟
- علائم چه زمانی شروع شده‌اند و روند آن‌ها چگونه بوده است؟
- کدام درمان را امتحان کرده‌اید و چه نتیجه‌ای داشته است؟
این یادداشت برای گفت‌وگو با پزشک است. آن را به جدول اینترنتی ریشه‌های عصبی تطبیق ندهید تا خودتان تشخیص بگذارید؛ الگوی علائم در همهٔ افراد دقیقاً یکسان نیست و نتیجه باید در معاینه تفسیر شود.
آیا همه به ام‌آر‌آی نیاز دارند؟
در بسیاری از موارد، تشخیص اولیه با شرح‌حال و معاینه انجام می‌شود و ام‌آر‌آی از همان ابتدا لازم نیست. ماندگاری علائم، اثر زیاد بر زندگی یا یافته‌های معاینه می‌تواند دلیل بررسی بیشتر باشد. دربارهٔ هدف تصویربرداری بپرسید: «قرار است کدام سؤال را پاسخ دهد و نتیجهٔ آن چه تغییری در درمان ایجاد می‌کند؟» منبع: NHS inform
درمان معمولاً از چه مسیری شروع می‌شود؟
بسیاری از موارد درگیری ریشهٔ عصب گردنی با گذشت زمان بهتر می‌شوند. درمان اولیه اغلب غیرجراحی است و ممکن است شامل برنامهٔ فیزیوتراپی و داروی متناسب با فرد باشد. تزریق یا جراحی فقط در شرایط منتخب بررسی می‌شود؛ وجود درد منتشرشونده به دست، به‌تنهایی دلیل انجام آن‌ها نیست. منبع: AAOS
برای فعالیت روزانه، معمولاً تغییر وضعیت در طول روز و بازگشت تدریجی به کارها توصیه می‌شود. نوع و مقدار حرکت باید با علائم هماهنگ باشد. اگر گزگز یا ضعف دارید، پیش از انتخاب کشش‌ها یا تمرین‌های اختصاصی گردن راهنمایی بگیرید. برنامهٔ مناسب برای یک نفر، الزاماً برای دیگری مناسب نیست.
در ویزیت دربارهٔ محیط کار هم صحبت کنید: چه مدت رانندگی می‌کنید، با رایانه کار می‌کنید یا وسیله حمل می‌کنید؟ به‌جای جست‌وجوی یک «حالت نشستن بی‌نقص»، بپرسید کدام تغییر عملی در برنامهٔ خودتان قابل اجراست. اگر شغلتان به قدرت دست یا تعادل وابسته است، این موضوع را برای تصمیم دربارهٔ ادامهٔ کار مطرح کنید.
پرسش‌های رایج
گزگز انگشت‌ها حتماً از گردن است؟
خیر. درگیری عصب در مچ یا آرنج و علت‌های دیگر هم مطرح‌اند. معاینه مشخص می‌کند چه بررسی‌ای لازم است.
اگر درد کمتر شد ولی ضعف باقی ماند، پیگیری لازم است؟
بله، تغییر قدرت را جدا از شدت درد گزارش کنید. ضعف تازه یا بدترشونده را برای ویزیت معمولِ چند هفته بعد نگه ندارید.
بهترشدن معمولاً چقدر طول می‌کشد؟
روند بهبود بین افراد متفاوت است و ممکن است علائم نوسان داشته باشند. اگر وضعیت بهتر نمی‌شود یا بدتر شده، زمان پیگیری را با درمانگر هماهنگ کنید؛ زمان بهبودِ شخص دیگر معیار مناسبی برای شما نیست.
پیش از پایان ویزیت، دربارهٔ هدف درمان، علائم نیازمند مراجعهٔ زودتر و زمان بررسی نتیجه سؤال کنید. برای آشنایی با ارزیابی درد ماندگار، مطلب کلینیک درد چیست؟ نیز می‌تواند مفید باشد.
یادآوری: این متن آموزش عمومی است و جای ارزیابی فردی یا تشخیص علت درد دست و گردن را نمی‌گیرد.
[…] تکمیل این راهنما، درد گردن که به دست می‌زند؛ علل احتمالی و زمان مراجعه را نیز […]